INTERVIEW DOLF JANSEN

‘DE ECHTE MACHT LIGT BIJ HET GROTE GELD’

Tekst Eva Prins Beeld Milan Vermeulen

‘HET LIJKT MIJ VOLSTREKT LOGISCH DAT JE ALS BEDRIJF BETAALT VOOR DE SCHADE DIE JE AANRICHT’

Cabaretier, columnist en presentator Dolf Jansen vindt zichzelf geen actievoerder. Toch stond hij meermaals voor de FNV op een podium en zet hij zich nu in voor de campagne #StopBelastingparadijsNL. ‘Ik spreek me uit voor de dingen die ik belangrijk vind. Ik kan niet anders.’

We spreken elkaar in de artiestenfoyer van de Utrechtse Schouwburg en dat stemt enigszins weemoedig omdat de schouwburg, net als alle theaters, al een jaar zo goed als dicht is voor publiek. Toch heeft Dolf Jansen het afgelopen jaar bepaald niet stilgezeten, want behalve cabaretier is hij ook radiopresentator, interviewer en veelgevraagd columnist.

Vanwaar je inzet voor #StopBelastingparadijsNL?

‘Ik ben al achttien jaar ambassadeur voor Oxfam Novib en Oxfam zet zich, net als de FNV, al jaren in voor onder meer eerlijke belasting. Ontwikkelingslanden lopen nu tussen de 50 en 100 miljard euro per jaar mis aan belastingopbrengsten omdat die gewoon niet betaald worden door bedrijven die in die landen de grondstoffen uit de grond halen en er fabrieken hebben staan. Die bedrijven zeggen: we houden ons aan de regels. Nou dan wordt het de hoogste tijd om die regels te veranderen. Ik ben niet tegen ondernemerschap maar ik ben wel tegen de boel tillen en dit is volgens mij de boel tillen. Dus daar spreek ik me graag over uit. Daarbij is deze campagne er een mooi voorbeeld van dat je je samen sterk moet maken tegen dit soort machten. Want de echte macht, daar ben ik van overtuigd, die ligt niet bij Rutte of bij Merkel of bij Von der Leyen, die ligt bij het grote geld, bij de multinationals en offshorebedrijven met een brievenbusje hier en een bv’tje daar.’

Denk je dat de FNV hierin een tegenmacht kan zijn?

‘Ik ben bang dat de macht aan de andere kant zo groot is, dat zelfs een sterke vakbond als de FNV daar een behoorlijk karwei aan heeft. Maar dat laat onverlet dat het heel belangrijk is dat de bonden die tegenmacht blijven uitoefenen en de politiek beïnvloeden. Want, om bij belastingen te blijven, je zult als politiek, als landen moeten zeggen: er komt een overkoepelend belastingsysteem, zodat het niet meer uitmaakt waar je als bedrijf gaat zitten: je betaalt gewoon belasting. Volstrekt logisch.’

Volstrekt logisch vind je ook dat bedrijven betalen voor de schade die ze toebrengen aan mens en milieu. Je schreef in een column dat je voorstander bent van een Bruto Ecologisch Product, in plaats van het Bruto Binnenlands Product als maatstaf voor welvaart.

‘Ja, dat idee komt van de VN. In mijn column maakte ik de vergelijking met een feest: stel dat je keer op keer een feest geeft en telkens de troep laat liggen. Dat zou bizar zijn, maar dat is precies wat bedrijven al tientallen jaren doen. In de agrarische sector, in de grote industrie, in de luchtvaart. In al die sectoren mag je doen wat je doet en heel veel geld verdienen en je hoeft niet te betalen voor de vervuiling en de schade die je aanricht: aan de gezondheid van mensen en dieren, aan lucht- en waterkwaliteit, aan het klimaat, noem maar op. Dat is natuurlijk heel raar.’

Zij zeggen dan: als we dat wel moeten, wordt bijvoorbeeld vlees eten of vliegen voor veel mensen onbetaalbaar.

‘Dat is misschien voor een deel waar, maar de prijzen kloppen nu van geen kant. Die kunnen alleen zo laag zijn door massaproductie, onderbetaling van personeel en omdat voor de schade niet hoeft te worden betaald. Het lijkt mij gewoon heel logisch dat je als bedrijf voor de feitelijke kosten betaalt. En daarvan hoeven de prijzen niet te stijgen; het kan ook uit de - vaak enorme - winstmarges komen. Maar stel, het wordt wel doorberekend, dan kunnen mensen nog steeds op vakantie, alleen niet vier keer per jaar, en nog steeds vlees eten, alleen niet elke dag. Of dat oneerlijk is, is een hele andere discussie. Dan gaat het erover dat de inkomens veel eerlijker moeten. Al die mensen die het echte werk doen in de zorg, in het onderwijs, bij de politie en brandweer, de vakkenvullers al die mensen moeten gewoon een fatsoenlijk inkomen krijgen. Anderzijds moeten we ook niet doen of het een recht is om vier keer per week een gehaktbal te eten of een paar keer per jaar naar een Turkse badplaats te vliegen. A) dat is niet zo, en B) daar gaat de wereld aan ten onder. En dat betekent niet dat ik, Dolf Jansen, mensen ga vertellen wat ze wel en niet mogen doen. Maar ik vind wel: denk na over je gedrag en maak je keuzes. Doe je dat niet, dan sluit je je ogen voor de realiteit.’

Tekst gaat verder onder de foto

‘IK HEB GOEDE HOOP DAT ER WEL IETS KANTELT’

Jij eet geen vlees meer.

‘Al ruim twintig jaar. Maar ik leg niemand iets op. Mijn vrouw en zoon eten bijvoorbeeld nog wel eens vlees.’

Waar komt jouw maatschappelijke betrokkenheid vandaan?

‘Waar ik me voor inzet of waar ik een grote bek over open trek, komt voort uit om me heen kijken, me verdiepen en uit betrokkenheid met anderen. En uit het feit dat ik me realiseer dat ik heel bevoorrecht ben. Daarbij kan ik de dingen die wij in dit land doen, of ik zelf als consument en als persoon, niet los zien van het grote geheel. Dat betekent niet dat ik elke dag wakker lig over alle ellende in de wereld, maar ik probeer wel een beetje een bijdrage te leveren. Ik ben niet echt van het actievoeren, maar ik heb een podium en dat gebruik ik graag om me uit te spreken voor wat ik belangrijk vind.’

Voel je je daarbij, als uitgesproken groen en links, soms niet een roepende in de woestijn?

‘Jawel, maar dat weerhoudt me er niet van te blijven roepen in de hoop met argumenten – want ik roep niet zomaar wat – mensen te bereiken. En ik heb goede hoop dat er op een bepaald moment wel iets kantelt. Op heel veel plekken zie ik ook al een kanteling. Organisaties als de Wereldbank en het IMF zeggen dat we ten behoeve van het klimaat moeten stoppen met investeren in fossiele brandstoffen. Dat zijn toch geen linkse organisaties? Daarbij, het is volslagen waanzinnig om medemenselijkheid en overleven op een planeet links te noemen.’

Denk je dat de coronacrisis, zoals vorig jaar vaak werd gesuggereerd, zal leiden tot een mooiere, betere wereld?

‘Dat is ingewikkeld, maar ik kan me eerlijk gezegd niet voorstellen dat we teruggaan naar hoe dingen waren. Zo denk ik bijvoorbeeld dat voor veel mensen en organisaties (deels) thuiswerken blijvend zal zijn. En dat betekent veel positieve veranderingen: minder files, dus kunnen de bomen in Amelisweerd blijven staan, minder vliegverkeer en minder bedrijfspanden – die kunnen dan worden omgebouwd tot woningen. En hopelijk meer natuur, want daar is nu duidelijk een tekort aan.’

Je bent optimistisch?

‘Ja, maar dat is ook wel een basishouding van mij. Ik geloof altijd in het goede in de mensen en in solidariteit en dat we samen tot dingen kunnen komen. Lachend: ‘Maar misschien liggen optimisme en naïviteit soms dicht bij elkaar.’

‘HET IS VOLSLAGEN WAANZINNIG OM MEDEMENSELIJKHEID EN OVERLEVEN OP EEN PLANEET LINKS TE NOEMEN’

DOLF JANSEN

Dolf Jansen (1963) is cabaretier, schrijver, presentator en marathonloper. Hij speelde zeventien jaar als helft van het duo Lebbis en Jansen en nu alweer vijftien jaar solo. Hij maakt elk jaar een Oudejaarsvoorstelling, dit jaar Het Jansen Vaccin. Op de radio is Jansen elke zaterdag te horen als presentator van het satirische actualiteitenprogramma Spijkers met Koppen (tussen 12.00 en 14.00 uur op radio 2) en elke donderdag als druktemaker bij de Nieuws BV (rond 12.30 uur op radio 1). Wekelijks maakt hij de podcast LiedjesLust. Jansen is ambassadeur van Oxfam Novib en via zijn stichting Altijd Verder zet hij zich in voor andere goede doelen. Jansen is getrouwd en heeft een volwassen zoon en dochter.

Deel deze pagina